Naukowa ofensywa hipotezy paleo

13

W ostatnich latach na Zachodzie, a zwłaszcza w USA, na popularności zyskuje tzw. hipoteza paleo. Pokrótce  zakłada ona, że epidemia tzw. chorób cywilizacyjnych jest skutkiem rewolucji neolitycznej (tzn. wynalazku rolnictwa czyli produkcji żywności) a przede wszystkim niedawnej Rewolucji Przemysłowej. W ich rezultacie ludzie zaczęli żyć i odżywiać się w sposób, do którego genom człowieka, ukształtowany w epoce paleolitu, pozostaje ewolucyjnie nieprzystosowany. Zwolennicy „hipotezy paleo” postulują zatem – często wbrew zaleceniom ortodoksyjnej dietetyki i medycyny – powrót do sposobu życia zbliżonego do tego, jak żyli nasi paleolityczni przodkowie, oraz do modelu odżywiania opartego na tym, co dostarcza ekosystem (gospodarka łowiecko-zbieracka). Okazuje się, że „hipoteza paleo” ma coraz więcej praktykujących zwolenników nie tylko wśród tzw. zwykłych ludzi, czego wyrazem jest rosnąca „paleoblogosfera”, ale zyskuje też na popularności wśród lekarzy i naukowców.

W marcu 2011 roku pięciu badaczy, Pedro Carrera-Bastos, Maelan Fontes-Villalba, James H O’Keefe, Staffan Lindeberg i Loren Cordain, opublikowało w piśmie „Research Reports in Clinical Cardiology” artykuł pt. „The western diet and lifestyle and diseases of civilization” omawiający wyższość życia i diety paleo nad modelem propagowanym współcześnie. Tekst wyróżnia się od wielu innych materiałów na temat „hipotezy paleo” tym, że jest publikacją naukową, opublikowaną z zachowaniem zasad systemu recenzji peer-review. Przytoczmy poniżej fragmenty tego artykułu oraz omówmy jego wybrane tezy.

Abstrakt

Coraz powszechniej uznaje się fakt, że zasadnicze zmiany w diecie i trybie życia, które nastąpiły w następstwie Rewolucji Neolitycznej, a zwłaszcza po Rewolucji Przemysłowej, są zbyt świeże w skali ewolucyjnej, żeby ludzki genom mógł się do nich dostosować. Ten rozdźwięk między dawną fizjologią a nowoczesną dietą i stylem życia leży u źródeł wielu „schorzeń cywilizacyjnych”, w tym chorób serca, otyłości, nadciśnienia, cukrzycy typu 2, nowotworów nabłonkowych, chorób autoimmunologicznych i osteoporozy. Choroby te są rzadkie lub prawie nieobecne w populacjach łowiecko-zbierackich oraz innych grupach prymitywnych. Na tej podstawie uważa się, że przyjęcie modelu życia i odżywiania charakterystycznego dla okresu przedrolniczego jest skutecznym sposobem na obniżenie ryzyka wystąpienia degeneracyjnych chorób przewlekłych.

W dalszej części czytamy:

Założenie, że współczesny Homo sapiens pozostaje przystosowany do środowiska swoich przodków znajduje potwierdzenie w obserwacjach, że ludy łowiecko-zbierackie i inne populacje niedotknięte nowoczesnym stylem życia cieszą się lepszymi parametrami zdrowia, budową ciała i kondycją fizyczną w porównaniu z populacjami uprzemysłowionymi (…)

Do parametrów zdrowia odróżniających populacje łowiecko-zbierackie od współczesnych autorzy zaliczyli:

  • Niższe ciśnienie krwi, które nie rośnie z wiekiem
  • Wysoka insulinowrażliwość
  • Niższe stężenie insuliny w surowicy na czczo
  • Niższe stężenie leptyny w surowicy na czczo
  • Niższy wskaźnik BMI
  • Lepsze proporcje obwodu w pasie do wzrostu
  • Większa maksymalna konsumpcja tlenu
  • Większa ostrość wzroku
  • Lepszy układ kostny
  • Mniej złamań

Autorzy twierdzą, że dowody na potwierdzenie lepszego zdrowia łowców i zbieraczy pochodzą z wielu źródeł, w tym z przekazów odkrywców, podróżników i badaczy, ale przede wszystkim z raportów medycznych i antropologicznych. Pokazywały one, że wśród populacji zbieracko-łowieckich niska była zapadalność na powszechne dzisiaj choroby przewlekłe (syndrom metaboliczny, cukrzyca typu 2, choroby wieńcowe, nowotwory, trądzik, a nawet wady wzroku).

Krytycy „hipotezy paleo” argumentują zwykle, że prymitywne populacje musiały być genetycznie odporne na choroby degeneracyjne powszechne dzisiaj w populacjach zachodnich. W odpowiedzi na tę krytykę, badacze zauważają jednak, że:

(…) [zawsze] kiedy osoby z populacji nieuprzemysłowionych przejmują nowoczesny styl życia, ich zapadalność na choroby przewlekłe staję się taka sama lub wyższa niż w populacjach nowoczesnych. Ponadto kiedy osoby takie powracają do swojego tradycyjnego stylu życia, ich stan zdrowia wraca do normy.

Zdaniem naukowców dostępny materiał badawczy wskazuje na to, że lepszy stan zdrowia populacji łowiecko-zbierackich jest rezultatem czynników środowiskowych a nie – jak się czasem uważa – genetycznych.

Krytycy hipotezy “paleo” podnoszą też często argument, że populacje łowiecko-zbierackie charakteryzowały się krótszą niż obecnie średnią długością życia. Jednak autorzy omawianego artykułu, zwracają uwagę, że na długość życia tych grup wpływały przede wszystkim takie okoliczności jak nieszczęśliwe wypadki, walki, infekcje, oddziaływanie nieprzyjaznego środowiska oraz wysoka umieralność dzieci.

Przeciętna długość życia jest dzisiaj większa nie tyle z powodu zdrowej diety i stylu życia, ile z uwagi na lepsze warunki sanitarne, szczepienia, antybiotyki, procedury i opiekę medyczną, stabilność polityczną i społeczną oraz mniejsze ryzyko urazów fizycznych … niedawna analiza śmiertelności wśród ocalałych grup łowiecko-zbierackich – co do których istnieją wiarygodne dane demograficzne – pokazała, że długość życia osób dorosłych sięga u nich 68-78 lat i nie jest to zjawisko rzadkie. Co ważniejsze, osoby dorosłe osiągają 60 rok życia bez śladu chorób przewlekłych dotykających większość osób starszych w społeczeństwach uprzemysłowionych. Dodatkowo w krajach zachodnich różne choroby, takie jak otyłość, cukrzyca typu 2, dna moczanowa, nadciśnienie, choroba wieńcowa, nowotwory nabłonkowe , … występują coraz częściej wśród ludzi młodych. Wreszcie analiza skamieniałości pokazuje, że zawsze kiedy grupy łowiecko-zbierackie zmieniały tryb życia na rolniczy ich zdrowie podupadało a średnia długość życia skracała się.

W oparciu o anatomiczne, biomechaniczne oraz izotoniczne badania szczątków ludzkich, wykorzystując analizy archeologiczne i geologiczne na temat środowiska życia człowieka, oraz na podstawie danych etnograficznych na temat różnych populacji łowiecko-zbierackich, badacze zdefiniowali następujące cechy odróżniające środowisko człowieka paleolitu od nowoczesności:

  • codzienne przebywanie na słońcu (oprócz Inuitów, którzy witaminę D3 pozyskiwali jedząc duże ilości ryb i ssaków morskich),
  • cykl snu dopasowany do naturalnego światła,
  • nagły i krótkotrwały stres w przeciwieństwie do stresu przewlekłego,
  • regularna aktywność fizyczna,
  • brak kontaktu z zanieczyszczeniami środowiska,
  • dostęp do świeżej i nieprzetworzonej żywność,

Do pokarmów spożywanych w epoce paleolitu badacze zaliczyli:

  • owady,
  • ryby,
  • owoce morza i różne zwierzęta wodne,
  • gady,
  • ptactwo,
  • dziko żyjące ssaki,
  • jaja,
  • rośliny liściaste,
  • wodorosty,
  • bulwy,
  • owoce leśne,
  • dzikie owoce,
  • orzechy,
  • miód (sporadycznie).

Pokarmy niespożywane w tamtym okresie to:

  • nabiał (z wyjątkiem ludzkiego mleka w okresie karmienia dziecka),
  • zboża (z wyjątkiem sporadycznego spożycia w paleolicie górnym)
  • rośliny strączkowe (z wyjątkiem niektórych odmian spożywanych sporadycznie)
  • wyizolowane cukry
  • wyizolowane oleje
  • alkohol
  • przetworzona sól

Rewolucja rolnicza rozpoczęła się ok. 11 tys. lat temu na Bliskim Wschodzie, rozprzestrzeniając się następnie do innych zakątków świata, i radykalnie zmieniła dietę i styl życia, który kształtował genom ludzki przez poprzednie ponad 2 miliony lat. Do ważniejszych zmian dietetycznych należy upowszechnienie się spożycia zbóż, mleka pochodzenia zwierzęcego, mięsa udomowionych zwierząt,roślin strączkowych i innych uprawianych roślin. Nieco później w diecie upowszechniła się sacharoza oraz napoje alkoholowe.

Jednak dopiero Rewolucja Przemysłowa (poprzez upowszechnienie przetworzonych olejów roślinnych, przetworzonych pokarmów zbożowych i przetworzonych cukrów) oraz epoka współczesna (wraz z powstaniem przemysłu „śmieciowego jedzenia” [ang. junk food], zmniejszeniem aktywności fizycznej, zanieczyszczeniem środowiska, zmniejszoną ekspozycją na słońce, krótszym czasem i gorszą jakością snu w połączeniu ze zwiększonym stresem) przyniosła najbardziej destrukcyjne i trudne do adaptacji zmiany, które spowodowały poważne patofizjologiczne konsekwencje dla ludzkiego organizmu. Na przykład przewlekły stres psychologiczny, zanieczyszczenie środowiska i palenie tytoniu łączy się dziś z chronicznym stanem zapalnym o niski natężeniu, który jest jedną z głównych przyczyn insulinooporności. Co więcej, stan zapalny odgrywa rolę we wszystkich stadiach rozwoju arteriosklerozy i jest coraz powszechniej uznawany za przyczynę różnych chorób przewlekłych takich jak choroby autoimmunologiczne, niektóre typy nowotworów, choroby neuropsychiczne i osteoporoza.

Zdaniem autorów powszechny dziś w społeczeństwach zachodnich niedostatek snu (mniej niż 6 godzin na dobę) jest dodatkowym czynnikiem, który podnosi ryzyko występowania stanów zapalnych oraz zwiększonej insulinooporności a tym samym otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób serca. Ważną rolę odgrywa też niedostateczna aktywność fizyczna nowoczesnego człowieka w porównaniu z jego paleolitycznym przodkiem.

Badacze pokazują, że rozpowszechnienie rolniczej i przemysłowo wytwarzanej żywności spowodowały w diecie człowieka niedobory wielu składników odżywczych i witamin m.in.: witaminy D (której niedostatek powoduje krzywicę, osłabienie mięśni, zwiększoną podatność na wirusowe i bakteryjne infekcje, zmniejszone zdolności rozrodcze i wczesną umieralność) , witaminy C, E, K (zwłaszcza K2, której niedobór odgrywa rolę w chorobie wieńcowej i wapnieniu ścian tętnic), cynku oraz witamin z grupy B (zwłaszcza kwasu foliowego istotnego w prewencji chorób serca), których braki zwiększają stężenie homocysteiny w surowicy, a także wpływają na patofizjologiczne zmiany jeszcze na etapie rozwoju płodu.

W kwestii zmian dietetycznych naukowcy zwracają uwagę na fakt, że nabiał, zboża (zwłaszcza przetworzone), przetworzone węglowodany, oleje roślinne oraz alkohol zaspokajają dzisiaj 70% dziennego zapotrzebowania energetycznego w USA. Pokarmy te były niemal całkowicie nieobecne w diecie człowieka z okresu przedrolniczego, a ich pojawienie się wywarło negatywny wpływ na zdrowie współczesnego człowieka.

Nowe pokarmy są uboższe w ważne mikroelementy: ryby, skorupiaki, mięso, warzywa i owoce mają ich więcej na jedną kalorię niż mleko (z wyjątkiem wapnia) lub pełnoziarniste a tym bardziej przetworzone zboża. Natomiast oleje roślinne i przetworzone cukry, dostarczające 36% energii w typowej amerykańskiej diecie, są zasadniczo pozbawione mikroelementów (z wyjątkiem witaminy E obecnej w niektórych olejach roślinnych). Sytuację pogarsza dodatkowo nie tylko coraz niższa jakość ziemi, na której uprawia się żywność, ale także sposób wytwarzania, obróbki, transportowania i składowania żywności. Szczególnie niekorzystny jest fakt, że podstawą diety stały się zboża, których spożycie dodatkowo utrudnia pozyskiwanie z pokarmów mikroelementów (np. witaminy B6, biotyny, magnezu, żelaza, cynku). Zdaniem autorów nawet umiarkowane niedobory mikroelementów prowadzą do wielu dolegliwości i mogą wywoływać różne choroby przewlekłe. Dodatkowo współczesna dieta wprowadza niewłaściwe proporcje między sodem i potasem oraz zaburza prawidłową kwasowość organizmu.

Autorzy omawiają szczegółowo wpływ zwiększonej ilości czynników „antyżywieniowych” we współczesnej diecie (ang. antinutrients), ich rolę i oddziaływanie na patofizjologiczne zmiany w organizmie a szczególnie wywoływanie i podtrzymywanie stanów zapalnych w układzie pokarmowym oraz poza nim. Do czynników takich należy m.in. gliadyna (składnik białka zbóż glutenu) oraz lektyny, których niektóre rodzaje mogą uszkadzać działanie układu trawiennego oraz sprzyjać rozwojowi niekorzystnej flory bakteryjnej w jelitach. Co ciekawe wiele rodzajów lektyn jest wyjątkowo odpornych na obróbkę cieplną i oddziałuje na organizm człowieka nawet po ugotowaniu.

W artykule czytamy również, że nowe metody przetwarzania żywności, takie jak stosowanie bardzo wysokich temperatur, naświetlanie, jonizacja, pasteryzacja i sterylizacja, mogą również wywoływać przewlekłe stany zapalne doprowadzając do nieenzymatycznej glikacji oraz oksydacji białek w spożywanych pokarmach. Powstała w ten sposób grupa związków, zwana z angielska AGEs (ang. Advanced Glycation End Products,) i ALEs (ang. Advanced Lipid Oxidation End Products), przedostaje się się do krwioobiegu systemowego i może wywierać szkodliwy wpływ na organizm powodując m.in. glikację oraz oksydację cholesterolu LDL. Zdaniem autorów stężenie związków AGE i ALE w spożywanych pokarmach jest uzależniona od metod ich obróbki (temperatury, czasu, wilgotności i in.). Z tego powodu zalecają oni unikanie żywności wysoko przetworzonej, a także rezygnację ze smażenia, pieczenia i grillowania na rzecz obróbki parowej, gotowania w wodzie i duszenia.

Badacze rozważają też znaczenie indeksu glikemicznego pokarmów spożywanych teraz i w przeszłości, a także analizują pochodzenie i działanie błonnika w diecie. Pokazują przy tym, że w paleolicie błonnika spożywano więcej niż obecnie, ale pochodził on głownie z owoców i warzyw, a nie tak jak obecnie ze zbóż.

Warzywa i owoce zawierają od dwóch do ośmiu razy więcej błonnika przypadającego na jedną kalorię niż pełnoziarniste zboża. W dodatku warzywa i owoce zawierają głównie błonnik rozpuszczalny podczas gdy gros błonnika w zbożach jest nierozpuszczalna.

Z uwagi na niepożądane działania zbóż i rodzaj zwartego w nich błonnika autorzy artykułu rekomendują warzywa i owoce, a nie produkty zbożowe, jako jego podstawowe źródło w diecie.

Inna zasadnicza zmiana, jaka nastąpiła całkiem niedawno, dotyczy wzrostu spożycia przetworzonych cukrów oraz – jeszcze później – radykalnie zwiększona konsumpcja fruktozy, przede wszystkim za sprawą wysokofruktozowego syropu kukurydzianego (ang. HFCS).

Badania pokazują, że ta zmiana żywieniowa odgrywa kluczową rolę w wywoływaniu otyłości, insulinooporności, dyslipidemii, podagry, nadciśnienia, choroby nerek i niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenie wątroby. Chociaż owoce są naturalnym źródłem fruktozy, zawierają również witaminę C, która równoważy niektóre działania niepożądane fruktozy, oraz wiele innych substancji odżywczych i błonnik.

Autorzy zaznaczają, że do pokarmów nieobecnych w diecie paleolitu a powszechnych w czasach obecnych  jest nabiał. Na jego temat czytamy m.in.:

Chociaż mleko, jogurty i niektóre sery zawierające laktozę charakteryzują się niskim ładunkiem glikemicznym, powodują bardzo duże wyrzuty insuliny. Konsekwencje tego nie są do końca rozpoznane częściowo z uwagi na sprzeczne wyniki badań epidemiologicznych na temat związków między spożyciem mleka i produktów mlecznych a insulinoopornością i syndromem metabolicznym. Jednak niewielkie badania wśród młodych chłopców wykazały , że po 7 dniach na diecie bogatej w mleko nastąpił u nich wzrost stężenia insuliny w surowicy na czczo o 103% oraz wzrost odporności na insulinę o 75%.

Zdaniem autorów spożycie mleka i produktów mlecznych może u wielu osób wywołać szereg problemów zdrowotnych i prowadzić do wystąpienia różnych chorób degeneracyjnych.

Badacze podejrzewają, że w porównaniu z paleolitem, współczesna dieta , ogólnie rzecz ujmując, ma większy ładunek glikemiczny, wpływa na zwiększoną produkcję insuliny, jest bogatsza we fruktozę (i prawdopodobnie galaktozę w mleku), jest uboższa w witaminę C oraz błonnik. Czynniki te mają być odpowiedzialne za powstawanie wielu schorzeń powszechnych w społeczeństwach zachodnich: nowotworów komórkowych, otyłości, syndromu metabolicznego, podagry, trądziku, choroby wieńcowej, wad wzroku, różnych chorób układu trawiennego.

Zdaniem autorów różnice między dietą współczesną a paleolityczną dotyczą również odmiennych proporcji między tłuszczami, białkami i węglowodanami w diecie. Współczesne rekomendacje zalecają czerpanie 55-60 % energii z węglowodanów, 15% z białek i 30% z tłuszczów. Na tym tle populacje łowiecko-zbierackie, zdaniem autorów, spożywały więcej białka (19-35% energii), mniej węglowodanów (22-40% energii) i tyle samo lub więcej tłuszczu (28-58% energii).

Badania wykazały, że diety wysokobiałkowe (>20% spożywanych kalorii) pomagają leczyć dyslipidemię, podnoszą wrażliwość na insulinę i są skuteczne w leczeniu otyłości, syndromu metabolicznego oraz nadciśnienia. Ponadto wysokie spożycie białka w długim okresie nie oddziałuje negatywnie na funkcje nerkowe u ludzi bez wcześniejszych chorób nerek.

Zdaniem autorów mamy coraz więcej dowodów naukowych na to, że diety ubogie w węglowodany są skuteczniejsze od zalecanej na Zachodzie diety niskotłuszczowej/wysokowęglowodanowej w leczeniu syndromu metabolicznego, ponieważ poprawiają insulinowrażliwość, poposiłkowe stężenie lipoprotein we krwi, stężenie trójglicerydów, gospodarkę lipidową, funkcje naczyniowe po posiłku i polepszają tzw. markery zapalenia. Jednak badacze zauważają, że:

Jako że diety niskowęglowodanowe są jednocześnie ubogie w cukry (np. sacharozę i fruktozę) oraz zboża, a często bogate w białko, nie można wszystkich pozytywnych zmian przypisywać jedynie ograniczeniu spożycia węglowodanów.

Obawa, że przyjęcie przedrolniczego modelu odżywiania może skutkować wyższym spożyciem tłuszczów I tym samym zwiększać ryzyko wystąpienia chorób serca jest nieusprawiedliwiona, ponieważ całkowita ilość spożywanego tłuszczu jest mniej istotna niż jego rodzaj.

Według autorów najbardziej korzystne jest spożywanie tłuszczów jednonienasyconych (MUFA) takich jak np. w oliwie z oliwek. Przywołują przy tym badania, które wykazały, że nawet wysokie spożycie tego rodzaju tłuszczu ma pozytywny wpływ na organizm i zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób serca.

W sprawie spożycia tłuszczów nasyconych (SAFA) autorzy piszą, że ich udział w diecie paleolitycznej wynosił średnio ok. 15% wszystkich kalorii. Chociaż ilość ta jest wyższa niż się dzisiaj oficjalnie zaleca (nie więcej niż 10%), wzrost spożycia SAFA przy jednoczesnym zmniejszeniu spożycia węglowodanów powoduje wzrost stężenia cholesterolu całkowitego nie więcej niż o 20 mg/dL oraz cholesterolu LDL nie więcej niż o 15 mg/dL. Z kolei zastąpienie tłuszczów nasyconych w diecie cukrem i węglowodanami przetworzonymi powoduje znaczący wzrost stężenia trójglicerydów oraz małych cząsteczek LDL oraz spadek poziomu HDL.

Co więcej, nie wszystkie tłuszcze nasycone działają na organizm jednakowo. Na przykład kwas laurynowy ma lepszy wpływ na proporcje między stężeniem trójglicerydów a cholesterolu HDL aniżeli węglowodany lub jakikolwiek inny kwas tłuszczowy bez względu na to, czy jest nasycony czy nienasycony (…). Ponadto niedawna metaanaliza wykazała brak dowodów naukowych na potwierdzenie hipotezy, że tłuszcze nasycone podnoszą ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, udaru, chorób układu krążenia. Z kolei niedawne badania wykonane na 53. 664 kobietach i mężczyznach wykazały, że zastąpienie tłuszczów nasyconych węglowodanami o wysokim ładunku glikemicznym zwiększają ryzyko wystąpienia zawału serca.

Autorzy zwracają też uwagę na fakt, że niektóre populacje tubylcze, np. z wysp Kitawa oraz Tokelau, które spożywają bardzo duże ilości tłuszczów nasyconych z kokosów ( przypadku populacji Tokelau nawet 45% energii), bardzo rzadko chorują na serce.

Kiedy tłuszcze nasycone spożywane są w ramach diety ubogiej w węglowodany a bogatej w białko mają inny wpływ na metabolizm, niż kiedy spożywane są w ramach diety niskotłuszczowej bogatej w węglowodany. Niedawne badania wykazały, że dieta uboga w węglowodany powoduje znaczny spadek stężenia nasyconych kwasów tłuszczowych krążących we krwi w triacyloglicerolach i estrach cholesterylowych, w porównaniu z dietą niskotłuszczową i bogatą w węglowodany, zawierającą trzy razy mniej tłuszczów nasyconych.

W świetle informacji zgromadzonych w artykule, jego autorzy tekstu zalecają:

  • zwiększone spożycie białka (z ryb, mięczaków, mięsa zwierząt karmionych trawą i dziczyzny, jaj od kur z wolnego wybiegu)
  • zwiększone spożycie jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (z oliwy z oliwek, awokado i orzechów),
  • zmniejszone spożycie węglowodanów (szczególnie cukrów i zbóż)
  • umiarkowane spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych

Autorzy apelują też o eliminację z diety przemysłowych tłuszczów trans, które są pokarmem sztucznym i przyczyniają się do rozwoju chorób serca. Natomiast rekomendują zamianę nasyconych kwasów palmitynowego oraz mirystynowego na kwas laurynowy. Można to osiągnąć unikając spożycia mięsa od tłustych udomowionych zwierząt, nabiału, a także spożywając olej kokosowego tłoczony na zimno. Ma on wiele prozdrowotnych właściwości, w tym działanie przeciwbakteryjne, pomaga zmniejszać otyłość (zwłaszcza brzuszną), reguluje stosunek stężenia trójglicerydów i HDL we krwi, zmniejsza stopień oksydacji LDL oraz zmniejsza stężenie lipoproteiny(a).

Inny ważny aspekt różnic między „dietą paleolityczną” a współczesną dotyczy proporcji między kwasami omega 6 i omega 3, który w diecie zachodniej uległ zaburzeniu na skutek powszechnego stosowania olejów roślinnych bogatych w kwasy omega 6. O ile nasi przodkowie spożywali omega 3 i omega 6 w stosunku mniej więcej1:2, o tyle dzisiaj stosunek ten wynosi 1:10 i więcej na korzyść kwasów omega 6. Zdaniem autorów taki stan ma poważne konsekwencje dla zdrowia człowieka. Zaobserwowano bowiem, że wysoki stosunek kwas linolowy(omega 6) do kwasu α-linolenowy (omega 3) występuje w krajach, gdzie występuje duża zapadalność na choroby serca.

W podsumowaniu artykułu czytamy:

Upowszechnienie się diety i trybu życia odmiennego do tego, jaki kształtował genom człowieka przez ponad 2 mln lat, stanowi zasadniczą przyczynę wybuchu epidemii degeneracyjnych chorób przewlekłych na Zachodzie. Dlatego skoncentrowanie się na pojedynczych, wyizolowanych czynnikach w diecie lub stylu życia nie jest właściwym kierunkiem działania medycyny prewencyjnej. Na podstawie wiedzy o ewolucji człowieka można założyć, że optymalna ekspresja genetyczna oraz przedłużenie okresu życia w dobrym zdrowiu (…) nie zostanie osiągnięta za pomocą modyfikacji w pojedynczych elementów w diecie i trybie życia. Aby osiągnąć poprawę, konieczna będzie kombinacja wielu czynników i musi obejmować zmiany w zakresie aktywności fizycznej, radzenia sobie ze stresem, ekspozycji na słońce (…),cyklu snu, palenia tytoniu, kontaktu z zanieczyszczeniami, zawartości związków AGE i ALE w diecie (…) w tym przyjęcie diety podobnej do modelu odżywania stosowanego przez grupy łowiecko-zbierackie w paleolicie. Potwierdzeniem tej hipotezy są wyniki czterech badań na ludziach i jednego na zwierzętach. Pokazały one, że dieta obejmująca mięso, ryby, mięczaki, jaja, świeże warzywa i owoce, bulwy, orzechy i nasiona jest korzystniejsza dla człowieka aniżeli tzw. zdrowe diety jak na przykład dieta śródziemnomorska.

Rzecz jasna powyższe omówienie nie wyczerpuje wszystkich aspektów i szczegółów rozpatrywanych przez autorów artykułu. Zainteresowanym polecamy lekturę  tekstu oryginalnego w j. angielskim.

Warto na koniec zauważyć, że hipoteza paleo jest w wielu aspektach zbieżna z tzw. hipotezą węglowodanową, która współczesną epidemię otyłości oraz tzw. chorób cywilizacyjnych tłumaczy upowszechnieniem się we współczesnej diecie węglowodanów (zwłaszcza przetworzonych), które oddziałują na insulinę – hormon odpowiedzialny m.in. za akumulację tkanki tłuszczowej.

Mateusz Rolik

Jeśli spodobał ci się ten artykuł podziel się nim ze znajomymi! Przyłącz się do Nowej Debaty na Facebooku TwitterzeWesprzyj rozwój Nowej Debaty darowizną w dowolnej kwocie. Dziękujemy! 

Źródło:

The western diet and lifestyle and diseases of civilization, Research Reports in Clinical Cardiology, Published Date: March 2011 , Volume 2011: Pages 15 – 35, DOI 10.2147/RRCC.S16919

Autorzy omawianej pracy:

Pedro Carrera-Bastos, Maelan Fontes-Villalba, Staffan Lindeberg (Center for Primary Health Care Research, Faculty of Medicine at Lund University, Malmö, Sweden) James H O’Keefe (Mid America Heart and Vascular Institute/University of Missouri-Kansas City, Kansas City, Missouri, USA), Loren Cordain (Department of Health and Exercise Science, Colorado State University, Fort Collins, Colorado, USA)

Komentarze

Komentarze

PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułKilka refleksji na temat ideologii wegetarianizmu
Następny artykułCholesterol a choroba Alzheimera
Z wykształcenia jestem anglistą (Uniwersytet Wrocławski), ukończyłem też stosunki międzynarodowe Unii Europejskiej (Loughborough University). W latach 2002-2003 byłem stypendystą w ramach programu Josepha Conrada (Chevening programme) ufundowanego przez brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Interesuję się sprawami międzynarodowymi, historią, gospodarką oraz szeroko pojętą polityką nauki. Ciekawi mnie też geneza i historia obowiązujących paradygmatów medycznych oraz mechanizmy, dzięki którym dominują. Czytam, piszę i tłumaczę teksty na te temat. Mieszkam i działam we Wrocławiu.

13 KOMENTARZE

  1. Hipotezie paleo można zarzucić to samo, co zarzucał wegetarianizmowi Tomasz Gabiś w tekście „Kilka refleksji…”. To przecież też jest powrót do wyimaginowanego Złotego Wieku kiedy wszyscy byliśmy zdrowi i piękni. Zwolennik powie, że przecież podparte jest to dodatkowo nauką. Ale przecież wszyscy wiemy jak politycznie i ideologicznie wspierane są argumenty naukawe, „naukowe” a nawet te naukowe. Autorzy Nowej Debaty wielokrotnie to podkreślali. Takie mam wątpliwości.

    • Dziękuję za ten komentarz. W pewnym stopniu podzielam Pana wątpliwości. Gdyby hipotezę paleo rozumieć jako próbę dosłownego i całkowitego odrestaurowania – w warunkach XXI wieku – stylu życia i odżywiania człowieka paleolitu, hipoteza ta byłaby, jak Pan zauważył, zwykłą utopią. W tym sensie byłaby lustrzanym odbiciem „hipotezy wege”. Jednak nie oznacza to, że perspektywa paleo (jako jedna z kilku), rozumiana jako analiza antropologiczno-historyczna, nie dostarcza nam wartościowych informacji na temat życia i zdrowia człowieka, szczególnie w kontekście fundamentalnych zmian jakie zaszły w tym zakresie. Moim zdaniem dostarcza.

      Ma Pan rację, że współczesna nauka (a dietetyka w szczególności) zbyt często dostarcza potwierdzenia wcześniej przyjętych tez, często sprzecznych ze sobą. Stąd zresztą rosnąca krytyka środowisk zajmujących się odżywianiem. Dlatego uważam, że trzeba kierować się swoim rozumem i pytać: w jakim kierunku idą zmiany i jakie ich konsekwencje obserwujemy.

      Znakomitą krytykę utopijnych aspektów hipotezy paleo – z pozycji jej sympatyka – przedstawił dr Kurt Harris, który nawet postanowił zmienić nazwę swojego bloga z Paleo Nutrition (PaleoNu) na Archevore. Polecam lekturę:

      http://www.archevore.com/panu-weblog/2011/3/30/paleo-20-a-diet-manifesto.html

      http://www.archevore.com/

      Pozdrawiam!

  2. to chyba nie trudno zauważyć – wystarczy spojrzeć jak w dzisiejszych czasach hodowane jest mięso i w jaki sposób przetworzone. Niewiele to ma wspólnego z ‚prawdziwym’ mięsem. Wystarczy spróbować coś od myśliwego, od znajomego ze wsi albo choćby z graniczącej z nami ukrainy – pyszne mięso a nie konglomerat konserwującej chemii i przemysłowego chowu.
    Także powrót do paleolitu nie jest konieczny – wystarczy sensowna, naturalna hodowla (patrz np. film Food Inc.) – ale komu to się będzie opłacało? Więc jak w przypadku większości nieszczęść na tym świecie winna jest niestety ludzka chciwość.

  3. Od kilku tygodni stosuję dietę paleo. Nie schudłam nawet kilograma, ciągle jestem głodna, chodzę poirytowana. Nic mi ta dieta nie dała , a opowieści, jak to na tej diecie się chudnie ( w dodatku ponoć bez szczególnych wyrzeczeń) można włożyć między bajki. Na pewno odchudziła mi portfel, bo dobre gatunkowo mięso nie jest tanie.

    • Tyje się od nadmiaru węglowodanów i/lub nadmiaru białka, i/lub nadmiaru alkoholu – http://www.stachurska.eu/?p=10999 . Nie ma natomiast fizjologicznej możliwości by przytyć od tłuszczu bo jego nadmiar jest wydalany na bieżąco. Nadmiar białka organizm przetwarza na węglowodany wykonując przy tym zbędny wysiłek.

      Żródła energii są do wyboru dwa: albo węglowodany – http://www.stachurska.eu/?p=9928 , albo tłuszcze – http://www.stachurska.eu/?p=3383 . Ich łączenie skutykuje chorobami cywilizacyjnymi. Trzeba się zdecydować na jedno. Dieta wysokotłuszczowa przysparza ATP.

      PS. Gdy waga nie spada – http://www.stachurska.eu/?p=12476 .

    • A może jadłaś za dużo owoców albo za dużo ziemniaków które są dopuszczalne w paleo ale raczej w fazie potreningowej dla sportowców czynnie uprawiających sport. No i bez ruchu na samej diecie w ciągu kilku tygodni raczej nie darady schudnąć. I czy na pewno potrafiłaś zrezygnowac z produktów mącznych do zera?

      • Kiedyś wierzyłem, że paleo to mięso i warzywa, trochę orzechów i jajek:) Jakkolwiek z tematem odżywiania interesuje się szerzej i moje poglądy w tym czasie ewoluowały w kierunku mniej radykalnych.
        Dieta paleo lansowana przez amerykanów Wolfa i Cordina to „plastik fantastki” dla panienek z fitness klubów. Wyidealizowana dieta, którą można opakować w kokardkę i dobrze sprzedać , dołączono do tego wysiłek fizyczny, kaloryfer na brzuchu (raczej łowcy zbieracze nie mieli takiego bo taki skrajny brak tłuszczu był groźna dla przetrwania) i mamy nowy, stary styl życia. Nie twierdzę, że to jest złe jest to dużo zdrowsze od stylu życia większość populacji.
        To mocno zmieniona wersja tego czym naprawdę odżywiali się nasi przodkowie. Gdy sprawdzi się inne źródła, to okaże się że nasi przodkowie odżywiali się tym co znaleźli lub upolowali. W amerykańskiej diecie paleo nie doszacowali węglowodanów, zwłaszcza bulw skrobiowych bardzo pożądanego pokarmu, trochę zbytnio obrazili się na tłuszcz. Wynieśliśmy z Afryki dobre przystosowanie do jedzenia bulw skrobiowych, więc ich brak mnie dziwi diecie paleo. Ziemniaki po ugotowaniu to bardzo pożywne i zdrowe jedzenie, tylko w zewnętrznej warstwie występują substancje anty-żywieniowe. Naukowy spierają się nadal czy najpierw pieczono bulwy czy mięso a zaczęto to robić jakieś 1,2 mln lat temu. Więc paleo w formie surowej to takie trochę zbyt dosłowne cofnięcie się w czasie. Wszystkie przebadane grupy na początku wieku grupy łowców zbieraczy gotowały pożywnie, jedzenie surowego mięsa to tylko konieczność nie sposób odżywiania.
        Jest wiele teorii dotyczących żywienia i tyle samo sprzecznych badań. Pomijając truciznę w postaci jedzenia przetworzonego (w sumie to chyba 80% oferty sklepów) , słodyczy, zbóż (zwłaszcza z glutenem), nabiału i strączkowych, resztę możemy jeść prawie w dowolnych proporcjach. Zdominowaliśmy planetę, przetrwaliśmy jako gatunek zmiany klimatu, różne kataklizmy, okresy głodu itd, właśnie z powodu niebywałej elastyczności źródeł pokarmu, z których możemy korzystać. Na terenach tropikalnych diety były bardziej wysoko-węglowodanowe, w klimacie umiarkowanym bardziej zróżnicowane węglowodanowe latem a zimą tłuste, na obszary północnych ekstremalnie tłuste. Ludzie wszędzie dobrze funkcjonują, dopóki nie jedzą syfu.
        Dieta była zależna od klimatu, oparta głównie na mięsie jak było, a jak nie było, to jedli wszytko co się dało. W naturze nie ma komfortu wybrzydzania zabijasz zwierzaka i zjadasz dokładnie całego, jak nie ma mięsa to jesz roślinność (każdą jadalną), robaki, dosłownie wszystko, co ma jakąkolwiek wartość kaloryczną.
        Między bajki można włożyć twierdzenie, że białko i tłuszcz nie tuczą i tylko węglowodany są „be”, każdy rodzaj pokarmu tuczy, jeśli je się go zbyt dużo. Trudno utyć na surowym jedzeniu zwłaszcza roślinności, ale takie odżywianie to w naturze na dłuższą matę pewna śmierć głodowa.
        Nie można jeść ich do woli ale w ograniczonym zakresie i pewnej relacji, gdzie jest dużo tłuszczu i restrykcyjna podaż białka i węglowodanów. Inaczej „brzusio będzie szedł jak petarda” ale wolniej niż na rafinowanych węglowodanach i olejach. Dlatego czasami ludzie na diecie paleo nie chudną, choć większość tak, zwłaszcza w początkowym okresie. Tłuszcz i białko dają też dłużej odczucie sytości.
        Nasi przodkowie nie mieli takich dylematów, nigdy nie mogli się najeść do syta w naszym słowa rozumieniu, rzadkie okresy obfitości przeplatane były głodem. Mamy lodówki oni każdy posiłek musieli zdobyć. Ich życie było bardzo ciężkie, wyczerpujące fizycznie, więc mieli bardzo kaloryczną dietę. Żyjemy jak pączki w maśle, jedzenie nas otacza, a nie my otaczamy je. Pomijając wegetarian (moda ostatnich lat, kiedyś konieczność z głodu), najbardziej pragniemy tłuszcz zwierzęcego i węglowodanów, przez eony gwarantowało one przetrwanie. Wystarczy się cały dzień chodzić po dworze i wykonywać średnio – ciężkie prace fizyczne, jeśli do tego będzie zimno jedyne o czym człowiek marzy to posiłek obfity w kalorie. W „erze dzidy” tych nigdy nie było za dużo a i nie były przetworzone.
        Więc to co jest nazywane paleo w rzeczywistości jest następną modą. Pomijając nie możność zdobycia prawdziwego jedzenia paleo, liczy się także styl życia np. kładziesz się jak się robi ciemno i wstajesz jak świta, ludzie to lekceważą a dobry sen to nie banał.
        Myślę, że nikt z czytających nie zdecyduje się na taki styl życia, nie będzie głodował, jadł lebiody, latał po lesie budował szałasy i żył zgodnie z naturą – bo się nie da.
        Nie należy się poddać na starcie i spróbować zmienić co można, wybieram z paleo , ile się rozsądnie da, ale nie popadam w fanatyzm. Po prawie trzech latach mogę stwierdzić, że jestem zdrowszy, poprawiła mi się skóra (miałem z nią koszmarne problemy), nie mam łupieżu, mam lepszy nastrój, zrównoważony wysoki i stały poziomo energii. Schudnąć schudłem ale nie byłem jakiś szczególnie gruby jak przerzuciłem się na paleo . Ostatnio przestałem się ruszać i na efekty nie trzeba było długo czekać. Aby schudnąć musisz się zacząć trochę ruszać (nie oznacza to 3 godzin na siłowni dziennie ale regularną aktywność, dodatkowo jak możesz wejść to nie używaj widny itd.) i uważać na kalorie np. 2-3 razy w tygodniu nie jedz kolacji lub jakiegoś innego posiłku. Wbrew pozorom głód to nasz ewolucyjny przyjaciel i nic nam nie jest jak od czasu do czasu nic nie zjemy, gdyby tak było dawno temu dobór naturalny zmiótł by nas z tej planety.
        Odstaw cukier i wysoko węglowodanowe ziarna, typ pszenica, ryż, kukurydza itd. i ich przetworzone odpowiedniki. Zmień je na ziemniaki, bataty, cukinie, dynie od czasu do czasu gryka, trochę lnu itp. , jak lubisz strączkowe to groch i cieciorka od czasu do czasu, Cię nie zabije, ale naprawdę od czasu do czasu. Trochę orzechów ale naprawdę trochę, 50 gr to 300 kcl, jajka są ok, masło, olej kokosowy, oliwa czy olej rzepakowy z pierwszego tłoczenia, tłuszcz zwierzęcy jak najbardziej ale pamiętaj że 100 gr to 900 kcal. Z nabiałem uważaj.
        Nie popadaj w paranoje jedzenia sałatki z mięsem, bo długo tak nie pociągniesz. Choć mięso jest podstawą diety paleo, czasami możesz zrobić dzień bez mięsa i napychać się do bólu zieleniną:). W ten sposób obniżysz kaloryczność posiłków. Chyba że spalasz dziennie 3000 kcal, nie musisz się przejmować takim pierdołami jak kalorie i możesz jeść „kilo tłustego mięsa” dziennie.

        • „Między bajki można włożyć twierdzenie, że białko i tłuszcz nie tuczą i tylko węglowodany są „be”, każdy rodzaj pokarmu tuczy, jeśli je się go zbyt dużo. ”

          Do tego stwierdzenia przydałby się jakiś komentarz z fizjologii i biochemii. Metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów to skomplikowany proces z dużym udziałem hormonów. Ważne są proporcje składników, tryb życia, gospodarka hormonalna…
          Ja nadużywałam węglowodanów (najgorszego sortu!) przez kilka lat. Były to dawki przekraczające nawet 10-krotne zapotrzebowanie normalnego organizmu. I byłam chuda i zdrowa do czasu aż nadmiar cukru i niedobory tłuszczu w diecie zaczęły rujnować zdrowie.
          W sprawach fizjologii i biochemii nie ma podsumowań, że coś jest zawsze tak i tak. To potężna sieć zależności, wcale nie takich oczywistych. Skupianie się na jednym czynniku nie mówi NIC o zjawisku .

  4. Ilość bredni na stronie „naturalnleczenie” jest wielka ale przytoczę tylko jeden cytat który akurat jest w sporej części prawdziwy. Autor napisał z pewnym przerysowaniem rzecz ważną i tak naprawdę nie wie co ona tak naprawdę oznacza.

    „Przypuszczam, że odpowiedzią jest nasz instynkt jedzenia rzeczy tłustych i słonych. Przez setki tysięcy lat te osobniki, które nie potrafiły się powstrzymać przed obżarstwem – przeżywały, bo nie istniało coś takiego jak „śmierć z przejedzenia”, za to co chwilę ktoś umierał z głodu. Im więcej jadłeś, tym większą miałeś szansę na przeżycie. Zostaliśmy wyselekcjonowani do obżarstwa. ”

    Potem jest już tylko gorzej z logiką i próbuje to obalić sam siebie.

    Jeśli osobniki obżerające się tłuszczem przetrwały, to kto przekazał geny ?
    Właśnie Co co przetrwali, nie Ci co jedli coś innego. Przetrwały geny zdolne trawić tłuszcz.
    Jesteśmy potomkami tych, co setki tysięcy lat przystosowywali się do jedzenia tłuszczu.
    Więc możemy śmiało jeść tłuszcz zwierzęcy a nawet powinniśmy.

    W naszych genach płynie krew ludzi którzy pożerali tłuste zwierzęta, już pierwszych humanoidy rozwalał czaszki zwierząt a z czasem ilość tłuszczu i mięsa było tylko w naszej diecie więcej.
    Wszystkie ludy pierwotne nawet te żyjące blisko równika, cenią najbardziej tłuste mięso. Każda kultura pierwotna cenni sobie mięso a najlepiej tłuste jako najlepszy pokarm.
    Badane kości łowców zbieraczy wykazują ekstremalną ilość mięsa w diecie.

    Ketoza była naturalnym stanem przez większość część roku ludzi żyjących zwłaszcza na północnej półkuli.
    Więc jak coś co nam pozwoliło przetrwać i rozwinąć się prze 3 miliony lat może nas teraz zabijać?
    A leczyć nas ma coś czego zbyt wiele nie jedliśmy lub było żywnością dostępną okresowo a małej wartości kalorycznej.

    Jedli mięso z duża ilością tłuszczu, bez tłuszczu po prostu by umarli, nadmiar białka szkodzi, wątroba nie daje rady z taką ilością azotu.
    Każdy biolog wie, że organizm który nie przystosował się do warunków środowiskowych wymiera – to fakt.

    Więc gdyby człowiek nie był przystosowany do jedzenia tłuszczu nasyconego z tkanek zwierzęcych dawno by wymarł. A jako gatunek odnieśliśmy spektakularny sukces.
    Logikę ludzi, którzy czepią się jakieś idei i budują na niej swój światopogląd nie jest w stanie oświeci żadne fakty, wiedzą swoje i tyle.

    Wystarczy zrobić prosty eksperyment
    wypuścić do lasu na wegetarianin i wszystkożercę i zobaczyć który wróci oczywiście robimy to daleko od ogródków działkowych i marketów, robaków też nie wolno podjadać. Wtedy szybko przekonamy, która dieta dla człowieka jest najlepsza, NAJLEPSZA jest ta na której przetrwa.
    A przetrwa tylko jedząc tkanki zwierząt i w czasie głodu cokolwiek znajdzie.
    A wędrując nawet tylko 10 km dziennie to samiec 70-80 kg potrzebuje z 2500-3000 tys kalorii – życzę powodzenia na zieleninie.
    Przez 99, 99 % czasu naszego istnienia na tej plancie to działo a teraz nam szkodzi ?
    To logika nie dożywionego mózgu bez odpowiedniej ilości tłuszczu.

    Jakoś żaden wegetarianin nigdy z sensem nie odpowiedział mi, co jedli ludzie 5 tys lat temu koło Wrocławia w zimie? Nieznających historii przypominam, że pierwsze osady rolnicze na naszych terenach datuje się na 1800 lat temu, Wrocławia też nie było. A piękne marketowe papryki, ziemniaki, strączkowe itd to wymysł ostatnich lat. Olejów roślinnych tych nawet tłoczonych na zimo nie było. Tak dla przypomnienia nie można było bilansować diety i wmyślać do tego ideologi, bo się umierało z głodu.
    Często przytaczany przykład Indii jako kraju wege jest akurat nie trafiony, spore badania dotyczące cholesterolu wykazały, że na choroby serca częściej chorują tam ludzi nie jedzący tłuszczu zwierzęcego ( jakie to badanie znajdziecie info w książce Cholesterol naukowe kłamstwo)

    Poza tym nie ma pojęcia co to jest dieta ketogenna. Ja mam bo moje dziecko jest leczone taką dietą i jak czytam niedouczonych „internetowych naturalnych roślinnych doktorów” to mi się tylko śmiać chce.
    Dieta ketogenna w zależności od stosunku tłuszczu do białek wywołuje mniejszy lub większy stan ketozy.

    Dieta Kwaśniewkiego to „soczek dla dzieci: w stosunku do medycznej diety ketogennej, oczywiście jakiś sztywny stosunek BTW jako najlepszy przepis na życie to bzdura. Tego też nie było prze ostatnie parę milionów lat, nikt nie robił żadnych bilansów, zabijał zwierzaka i zjadła dokładnie wszytko włącznie z mózgiem.

    Ale zaleceni jedzenia tłuszczu z ograniczoną podażą białka i węglowodanów jest jak najbardziej sensowne.

    Są ludzie którzy jedzą tylko mięso przez całe lata i wynik mają wyśmienite i genialną wydolność tlenową.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here