RAPORT O „SZEKSPIRZE” (rozdział IV): Autoportret Szekspira zawarty w jego dziełach

autor -
0

Od autora

Celem niniejszego raportu jest przedstawienie kontrowersji narosłych wokół autorstwa dzieł znanych na całym świecie jako dzieła Williama Szekspira. Impulsem do jego napisania było przekonanie, że kwestia autorstwa wykracza, i to dość daleko, poza wymiar czysto historyczno-literacki, sięgając w sferę szeroko pojmowanej kultury, ideologii i polityki. Ponieważ nie jestem anglistą (ukończyłem filologię polską i germańską), nie roszczę sobie jakichkolwiek pretensji do oryginalności, nie mam ambicji stawiania samodzielnych tez lub hipotez. Opieram się na rozległej literaturze przedmiotu, rozwijając jedynie tu i tam pewne myśli, pozwalając sobie tu i ówdzie na drobne komentarze i snując prognozy na temat skutków ewentualnego zdobycia większych wpływów przez rewizjonistów szekspirowskich czyli ludzi, którzy kwestionują tradycyjną atrybucję autorstwa. Wszystkie szekspirologiczne i historyczne (elżbietańskie) wątki zaczerpnąłem zarówno z literatury rewizjonistycznej, jak i prac tych szekspirologów, którzy uznają bez zastrzeżeń przyjętą powszechnie atrybucję autorstwa.

Zdaję sobie sprawę, że rzeczą najwłaściwszą byłoby zaznaczanie za każdym razem cytatów i umieszczanie przypisów oraz odnośników, ponieważ jednak nie piszę pracy naukowej, lecz publicystyczną i popularyzatorską, zaś masa materiału uczyniłaby ją – gdyby chcieć za każdym razem odsyłać do konkretnego autora i miejsca w jego tekście – mało czytelną, to praktycznie z tego zrezygnowałem, odsyłając czytelników do bibliografii, która zawiera pozycje wykorzystane przeze mnie w raporcie oraz do bogatych zasobów archiwalnych rewizjonizmu umieszczonych w Sieci.

Przy pisaniu raportu szczególnie pomocne były mi trzy rewizjonistyczne książki: Shakespeare Identified Thomasa Looney`a, The Mysterious William Shakespeare: The Myth and the Reality Charltona Ogburna oraz Shakespeare`s Unorthodox Biography Diany Price. W drugiej kolejności wymienić chciałbym następujące pozycje: Joseph Sobran Alias Shakespeare, Walter Klier Der Fall Shakespeare, Peter Dawkins Shakespeare Enigma, W. Ron Hess The Dark Side of Shakespeare, Ilija Giliłow Igra ob Uilliamie Szekspirje, Barry R. Clarke  The Shakespeare Puzzle, Peter Moore The Lame Storyteller, Poor and Despised – Studies in Shakespeare, Robert Detobel Wie aus William Shaxper William Shakespeare wurde. Ponadto  w raporcie wykorzystane zostały tezy i hipotezy zawarte w artykułach, esejach, polemikach, komentarzach i recenzjach następujących (oprócz wymienionych wyżej) autorów: Gwynneth Bowen, Charles Wisner Barrell, Lynne Kositsky, Noemi Magri, Robert Brazil, Mark Anderson, Mather Walker, Ken Kaplan, Alex McNeil, Daniel L.Wright, William Boyle, Thomas Bethell, Paul A.Nelson, Mark Alexander, Roger Stritmatter,
Edward D. Johnson, Nino Erné, L. James Hammond, Charles Boyle, Warren Hope, Uwe Laugwitz, Nina Green, Richard Waugaman, Ramon L.Jiménez, Eric Miller, Christopher Paul, Helen Heightsman Gordon, John Baker, David Roper, Peter Farey, Ramon Jiménez, Andrew Werth, Richard F.Whalen, Barboura Flues, Paul Altrocchi, Edwin Durning-Lawrence, N.B.Cockburn, Hank Whittemore, Mark Alexander, Eddi Jolly, Philip Johnson, Carl Nordling, Katharine Ligon,  Matthew Cossolotto, Heward Wilkinson, John Shahan, Alan Tarica, Michael Delahoyde, Timothy Burns Watson, William Plumer Fowler, William Ray, Patrick O’Brien, Christopher Dams, Richard Malim, John M. Rollett, Kevin Gilvary, Charles Beauclerk, Winfried L. Frazer, Stephanie Hopkins Hughes.

W raporcie zaprezentowane zostały przede wszystkim argumenty rewizjonistów, ponieważ argumenty strony przeciwnej znaleźć można bez żadnych problemów –
książki zwolenników tradycyjnej atrybucji autorstwa dzieł Szekspira są szeroko dostępne  w każdej bibliotece. Godna polecenia jest zwłaszcza biografia Shakespeare. Stwarzanie świata (Warszawa 2007) Stephena Greenblatta, która miała być po części odpowiedzią na argumenty rewizjonistów. Przyda się również William Szekspir – biografia ilustrowana Anthony Holdena (Warszawa 2008) oraz popularne „opowieści biograficzne”: Stanisława Helsztyńskiego Człowiek ze Stratfordu (Warszawa 1963) oraz George`a Bidwella Łabędź z Avonu (Warszawa 1966) zawierające najbardziej zestandaryzowane i stereotypowe wersje biografii człowieka, o którym sądzi się powszechnie, iż napisał Hamleta i Sonety.

Mam nadzieję, że raport spełni swój cel, to znaczy zainteresuje rewizjonizmem szekspirowskim polskiego czytelnika. Byłbym szczęśliwy, gdyby to zainteresowanie zaowocowało przełożeniem na język polski i wydaniem głównych prac rewizjonistycznych.

Tomasz Gabiś

Trzy pierwsze rozdziały – rozdział  I:  „Spór o autorstwo dzieł Williama Szekspira”, rozdział II: „Krótka historia rewizjonizmu szekspirowskiego”, rozdział III: „Kim był William Szekspir (Szaksper) ze Stratfordu” – dostępne są na stronie www.tomaszgabis.pl w dziale Raporty.

Rozdział IV

AUTOPORTRET SZEKSPIRA ZAWARTY W JEGO DZIEŁACH

Omawiane w rozdziale III dokumenty pokazują nam Williama Szakspera, domniemanego autora Hamleta, jako człowieka pochodzącego z niskiej warstwy społecznej,
z rodziny (pół)analfabetów, który dzieciństwo i młodość spędził w małym prowincjonalnym miasteczku, mówił dialektem swego hrabstwa, w wieku dwudziestu kilku lat udał się do Londynu, by z czasem awansować na przedsiębiorcę, kupca, obrotnego człowieka interesu etc. Dokumenty nie mówią nam natomiast nic ani o jego pisarskiej działalności, ani o życiu prywatnym związanym z pisarstwem, ani o żadnych innych epizodach z jego życia, wykraczających poza codzienne zajęcia i kwestie finansowe, prawne, handlowe. W tej sytuacji należy podejść do osoby autora od drugiej strony, od strony dzieł, i tam szukać jego osobowości, pochodzenia społecznego, światopoglądu, edukacji. Można postąpić tak, jak gdyby Makbet, Otello i Sonety ukazały się anonimowo, a zatem jedyna droga, aby dowiedzieć się czegoś o ich autorze to przeanalizowanie utworów pod kątem rekonstrukcji jego sylwetki, potraktowanie ich jako dokumentów biograficzno-historycznych. Należy pamiętać o tym, że szekspirologia ostatnich stu lat zgromadziła ogromny materiał na temat dzieł Szekspira, wydobyła na światło dzienne ukryte wymiary, wątki i źródła – literackie, językowe, estetyczne, historyczne, filozoficzne, co pozwala o wiele dokładniej zrekonstruować hipotetyczny obraz autora będącego realnym podmiotem czynności twórczych.

Historyczka literatury i rewizjonistka Winfried L. Frazer (1916-1995) napisała, że po lekturze książek biograficznych o Szekspirze dochodzimy do wniosku, iż autorem Hamleta i Otella jest Nikt. Kiedy jednak poszukujemy go – zgodnie z radą Bena Jonsona – w jego utworach, staje się Kimś. Nie znamy wprawdzie jego prawdziwego nazwiska, ale i tak wiele możemy się o nim dowiedzieć.

ARYSTOKRATA

Świat przedstawiony w utworach Szekspira to świat wyższych sfer społecznych i politycznych; doliczono się u niego 35 królów, 26 królowych, 39 książąt królewskiej krwi,
5 księżnych, 30 książąt, 37 hrabiów, 70 lordów, 7 ambasadorów, 3 mistrzów ceremonii, 30 senatorów, 6 cezarów, 2 cesarzy, 15 generałów, 6 arcybiskupów, 6 kardynałów, 5 gubernatorów, 5 burmistrzów, 2 markizów, 2 hrabiny. Na 37 sztuk Szekspira akcja 36 rozgrywa się w sferach dworskich lub w wyższych warstwach społecznych; ich bohaterami są prawie wyłącznie królowie, książęta, hrabiowie, przedstawiciele wyższych stanów.Nawet ta jedna, której akcja wyjątkowo toczy się w środowisku mieszczańskim, mianowicie Wesołe kumoszki z Windosru, rozgrywa się w Windsorze właśnie, a więc nie w zwykłejw miejscowości typu Stratford, lecz tam, gdzie swoją siedzibę mieli i mają do dziś królowie Anglii i gdzie znajduje się drugie miejsce ich pochówku. Zamkowa kaplica św. Jerzego jest kaplicą Orderu Podwiązki, tam przechowywano insygnia tego Orderu. Kumoszki, dodajmy, prezentowane były przed królową i napisane dla arystokratycznej publiczności, a rozgrywają się w Windsor Park – wspaniałym królewskim parku, tradycyjnym miejscu polowań dworu, oraz w Old Garter Inn – owa Gospoda pod Podwiązką, usytuowana bezpośrednio za bramami zamku windsorskiego, była popularnym miejscem wypoczynku dworzan, pań i panów z pałacu. To w królewskim parku „kumoszki” pani Ford i pani Page urządziły zasadzkę na Falstaffa.

Sztuka ta – „komedia we włoskim stylu w angielskim kostiumie” – oparta na noweli ze zbioru Il Pecorone Giovanniego Fiorentino, napisana dla zabawienia dworu, wystawiona właśnie w windsorskim zamku dla uświetnienia dorocznej ceremonii przyznania Orderu Podwiązki, nie jest więc wcale tak odległa od świata dworu i pałacu; jest w gruncie rzeczy jedynie „na niby” osadzona w realiach mieszczańskich. Zresztą występujący w sztuce mieszkańcy małego miasteczka, reprezentanci klasy średniej zostali przez autora sportretowani jako zamożni, zadowoleni z siebie, nieco tępawi poczciwcy. Natomiast młody i wzbudzający sympatię mężczyzna, który ostatecznie zdobywa rękę pięknej Anny Page to szlachcic Fenton.

Ponadto realistyczny background dramatu zmienia się nagle w ostatniej scenie, następuje zwrot akcji, nagła zmiana tonacji; w całkowitym kontraście do poprzednich scen realistyczny opis życia mieszkańców ustępuje fantazji, obserwujemy przeskok z dnia w środek nocy, z miasta do lasu, na płaszczyźnie literackiej proza przechodzi w rym. Wszystko to razem dowodzi, iż w gruncie rzeczy Wesołe kumoszki z Windsoru tylko pozornie wyłamują się z arystokratycznego korpusu utworów Szekspira, a o ich „mieszczańskim” charakterze wnioskuje się raczej na podstawie kostiumu niż rzeczywistości. Pomijamy tutaj, dodatkowo potwierdzające nie-mieszczański de facto charakter Kumoszek, kontrowersyjne alegoryczne interpretacje dramatu: „Merry Wives” to uczestniczki sabatu czarownic, „merry” oznacza także „weird”, czyli coś szalonego, dziejącego się poza normalnym biegiem rzeczy, „Mermaids” czyli „syreny” to pierwotnie „Merry Maids”, nazwisko „Fall-staff” może być aluzją do upadku w materię; na końcu sztuki Falstaff przystrojony w rogi jelenia dołącza do czarownic w korowodzie okrążającym wielki dąb, to dusze tańczą wokół Drzewa Świata, zanim spadną na ziemię w nowym wcieleniu itp. itd. Alegoryczne odczytanie dramatów nie jest zatem czymś nadzwyczajnym, np. w Miarka za miarkę – jak podają Fabisiak, Gibińska, Kapera – Angelo reprezentuje Everymana, książę jest wybawicielem w typie Chrystusa, Lucio (=Lucyfer) to szatan-kusiciel, zaś Izabela – nieskażona dusza ludzka

(…)

PRZECZYTAJ CAŁY ARTYKUŁ

Tomasz Gabiś

Jeśli spodobał ci się ten artykuł podziel się nim ze znajomymi! Przyłącz się do Nowej Debaty na Facebooku TwitterzeWesprzyj rozwój Nowej Debaty darowizną w dowolnej kwocie. Dziękujemy!

Komentarze

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Dodaj komentarz