Klerkowie w niewoli – Jan Emil Skiwski i Jürgen Rausch

0

Bezpośrednim impulsem poniższej glosy do powojennych – jak najbardziej nieformalnych – intelektualnych kontaktów polsko-niemieckich była lektura książki Macieja Urbanowskiego: pierwszej, obszernej i skrupulatnie udokumentowanej monografii życia i twórczości Jana Emila Skiwskiego, zatytułowanej Człowiek z głębszego podziemia (Wydawnictwo „Arcana”, Kraków 2003), w której pojawiła się wzmianka o Jürgenie Rauschu. Okazało się, że również w twórczości tego ostatniego – cokolwiek zapomnianego dziś (i o ile wiadomo, nigdy nie cieszącego się szczególną popularnością) – literata i filozofa można natrafić na ślady niecodziennego spotkania: niemieckiego jeńca wojennego z polskim uciekinierem.

*

Rzecz miała miejsce niedługo po wojnie, na przełomie 1946 i 1947 r., na obcej ziemi, w Rimini we Włoszech, w Prisoners of War Camp, alianckim obozie, przeznaczonym głównie dla niemieckich jeńców wojennych, na dodatek podczas nadzwyczaj srogiej, niespotykanej w tym klimacie zimy… Zetknęli się wówczas ze sobą dwaj niepośledni intelektualiści, a zarazem ludzie pióra o dużym oczytaniu i szerokich zainteresowaniach. Dwaj panowie w różnym wieku i o rozmaitych – życiowych, zawodowych i intelektualnych – doświadczeniach, Polak i Niemiec, w podobnej jednakże sytuacji wojennych rozbitków.

Pierwszy z nich to Jan Emil Skiwski (1894-1956), w okresie międzywojennym należący niewątpliwie do ścisłej czołówki krytyki literackiej, na którym od czasów okupacji niemieckiej Polski, kiedy otwarcie opowiedział się za współpracą z III Rzeszą (zwł. w tekstach publikowanych w latach 1944-1945 na łamach pisma „Przełom”, którego był też współredaktorem), ciążyło odium kolaboracji. Ten fakt zaważył na dalszych jego losach. Po wojnie – począwszy od czerwca 1946 r. – ukrywał się pod zmienionymi personaliami, używając nazwiska Jan Rogalski. Zawiłe wojenne i powojenne szlaki wiodły go – po ucieczce z Krakowa w styczniu 1945 r. tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej – przez Niemcy (Neuhaus koło Monachium), Austrię (obóz dla dipisów w Kufstein), powtórnie Niemcy (obóz w Wildflecken, krótki pobyt w Ratyzbonie), via austriacki Innsbruck do Włoch. Z Ankony, gdzie zgłosił się do stacjonującego tam II Korpusu Polskiego, został przekazany w ręce aliantów, prawdopodobnie w celu zbadania jego przypadku, a następnie – zapewne w listopadzie 1946 r. – osadzony w obozie w Rimini.

Drugą postacią, z którą zetknął Skiwskiego (występującego już wtedy pod przybranym nazwiskiem Rogalski) szczęśliwy traf, był Jürgen Rausch (…)

Krzysztof Polechoński

KLIKNIJ I PRZECZYTAJ CAŁY ARTYKUŁ (PDF)

Fotografia z obozu w Rimini, gdzie przebywali bohaterowie tekstu (więcej: http://www.dpcamps.org/rimini.html).

Jeśli spodobał ci się ten artykuł podziel się nim ze znajomymi! Przyłącz się do Nowej Debaty na Facebooku TwitterzeWesprzyj rozwój Nowej Debaty darowizną w dowolnej kwocie. Dziękujemy!

Komentarze

Komentarze

PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułSpisek – parapolityka – system. Zarys analizy paranoiczno-krytycznej [*]
Następny artykułŚwięto państwa, które nie powstało
Dr hab. Krzysztof Polechoński ukończył na Uniwersytecie Wrocławskim studia polonistyczne (1989) i germanistyczne (1992). Od 1991 r. zatrudniony w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego w Zakładzie Historii Literatury Polskiej po 1918 Roku. W 1997 r. obronił dysertację doktorską "Życie, twórczość i legenda literacka Sergiusza Piaseckiego. Próba monografii". Habilitację uzyskał w 2013 r. W zainteresowaniach badawczych koncentruje się na literaturze (zwłaszcza prozie) dwudziestolecia międzywojennego i okresu powojennego (ze szczególnym uwzględnieniem Drugiej Wielkiej Emigracji). W swoich pracach kieruje uwagę m.in. na biografie i postawy pisarzy, aspekty życia literackiego, problemy recepcji (np. literatury niemieckiej w Polsce). Współpracuje z germanistami oraz historykami, czego wyrazem jest m.in. dwutomowe opracowanie – wspólnie z Wojciechem Kunickim – "Ernst Jünger w publicystyce i literaturze polskiej lat 1930-1998", [t. I:] "Studium recepcyjne. Bibliografia", [t. II:] "Antologia tekstów" (Wrocław 1999 [właśc. 2000]), a także wstępy do wyborów pism (w serii Biblioteka Narodowa): Józefa Piłsudskiego (1999, wznowienie 2003; razem z Włodzimierzem Suleją) oraz Kazimierza Sosnkowskiego (2009; wspólnie z Jerzym Kirszakiem). Przekłady z języka niemieckiego – zazwyczaj mniejszych tekstów lub fragmentów – zamieszczał w czasopismach, w serii książkowej Poznańska Biblioteka Niemiecka ("Rewolucja konserwatywna w Niemczech 1918-1933", 1999; "O kondycji Niemiec. Tożsamość niemiecka w debatach intelektualistów po 1945 roku", 2008; "Śląsk. Rzeczywistości wyobrażone", 2009), a także w tomie "Publicystyki politycznej 1919-1936" Ernsta Jüngera (2007). Opublikował monografie: "Żywot człowieka uzbrojonego. Biografia, twórczość i legenda literacka Sergiusza Piaseckiego" (2000) oraz "Pisarz w czasach wojny i emigracji. Ferdynand Goetel i jego twórczość w latach 1939-1960" (2012). Artykuły, recenzje, tłumaczenia publikował m.in. w “Arcanach”, “Frazie”, “Orbis Linguarum”, “Kresach”, “Niepodległości”, “Nowych Książkach”, “Odrze”, “Pracach Literackich”, “Przeglądzie Zachodnim”, “Śląskim Notesie Historycznym”, Życiu", "Odrze", "Biuletynie Instytutu Pamięci Narodowej", "Dzienniku", "Głosie znad Niemna" (Grodno), oraz w tomach zbiorowych. Ma w swoim dorobku prace bibliograficzne i edytorskie np. "Utwory zebrane" Eugeniusza Małaczewskiego (2008) oraz "Autodenuncjacja: teksty autobiograficzne, wywiady, wspomnienia, publicystyka" Sergiusza Piaseckiego (2002). Współredaguje edycję "Dzieł wybranych" Ferdynanda Goetla (2004 - ).

ZOSTAW ODPOWIEDŹ